Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-520/21TSUE wydał w dniu 15 czerwca 2023 roku ważny, a co najważniejsze – korzystny dla frankowiczów wyrok. Jego treść jest wszystkim znana i szeroko komentowana. Poniżej chcemy odnieść się do już medialnie sygnalizowanego przez zarządy banków rozwiązania, do jakiego zamierzają sięgnąć w sprawach sądowych, które już się toczą albo są planowane przez banki i w których to banki pozywają kredytobiorców.

Roszczenie waloryzacyjne, bo o tej instytucji mowa, opiera się na założeniu, że umowa kredytowa jest nieważna. W związku z nieważnością umowy strony powinny zwrócić sobie wszystkie kwoty, które wypłaciły sobie bez podstawy prawnej. Kredytobiorca powinien otrzymać zwrot wszystkich wpłaconych na rzecz banku rat, a bank powinien otrzymać zwrot wypłaconej kwoty kredytu. Według banków to ostatnie roszczenie powinno zostać przez sąd zwaloryzowane na podstawie art. 358¹ § 3 k.c., zgodnie z którym:

W świetle powyższego przepisu świadczenie może zostać zwaloryzowane przez sąd jedynie w sytuacji, gdy (I) po powstaniu zobowiązania doszło do istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza, (II) sąd rozważył słuszność interesów obu stron, oraz (III) waloryzacja nie godzi w zasady współżycia społecznego. Co istotne, przesłanki te muszą wystąpić łącznie.

Wydaje się jednak, że roszczenie waloryzacyjne jest w tym przypadku niezasadne z uwagi na charakter świadczeń restytucyjnych wynikających z nieważności umowy. Roszczenie takie, po pierwsze, nie jest „czystym” zobowiązaniem pieniężnym i nie powinno podlegać waloryzacji (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20.02.2020 r., sygn. akt I ACa 635/19, LEX nr 2817682).  

Po drugie, treść art. 358¹ § 3 k.c. traktuje o zmianie siły nabywczej zachodzącej po powstaniu zobowiązania, a w tym przypadku zobowiązania do zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia powstaną dopiero wraz ze stwierdzeniem nieważności umowy. W takiej sytuacji o waloryzacji można mówić tylko w odniesieniu do okresu pomiędzy powstaniem zobowiązania (prawomocnym stwierdzeniem nieważności umowy) a jego spełnieniem, o ile  zaszły podstawy do zwaloryzowania świadczenia.

Po trzecie, tak skonstruowane roszczenie banku pozostaje w sprzeczności z celami Dyrektywy 93/13. Uwzględnienie roszczeń banku prowadziłoby do sytuacji, w której bank nie odczuwałby żadnych negatywnych skutków stosowania klauzul abuzywnych w umowie kredytowej zawartej z konsumentem, a zatem nie ponosiłby żadnego ryzyka związanego ze stosowaniem niedozwolonych postanowień umownych. W przypadku bowiem stwierdzenia nieważności umowy, bank nadal osiągałby zysk, być może nawet większy od tego, który mógłby osiągnąć w przypadku prawidłowego wykonywania umowy.

Po czwarte, roszczenie, zasługuje na oddalenie także w świetle zasad współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Biorąc pod uwagę, że to bank (będący podmiotem profesjonalnym w obrocie) każdorazowo przygotowywał, świadomie pozbawiał kredytobiorcę możliwości negocjowania zapisów umowy, a w konsekwencji przedkładał mu do podpisu dotknięty wadliwością (ze względu na zawarcie w nim klauzul abuzywnych) wzorzec umowy, z pewnością nie powinien on przerzucać na kredytobiorcę negatywnych konsekwencji związanych z nieważnością umowy. Działanie banku należy ocenić jako zdecydowane nadużycie jego praw podmiotowych, a zatem będące w sprzeczności z art. 5 k.c.